BİR RÖPORTAJDA “SİZİN ANKA MASALINIZ NEDİR?” SORUSUNA VERDİĞİ CEVAP

Sanat, bilinçlerinden doğduğu insanların hikâyelerini masala çevirerek hakikatin inandırıcılığına çocukların saf hayallerini katar. Bu hayaller uçucu olmalarına karşın inandırıcılığa gölge düşürmek şöyle dursun, hakikatin gücünü hayalin büyüsüne sararak, bir kuşa bir fili taşıtır. Kim bilir kaç sultan masaldaki Anka’yı bulmak için yanıp tutuşmuştur da Kubilay Han dillendirebilmiştir bunu. İstemenin hangi derecesiyle kükrediyse, askerleri Anka tüyü diye rafya palmiyesinin yaprağını koymuşlardır avucuna. Ölüm korkusuyla uydurulan bu yalan Kubilay Han’ın yanan

arzusuyla birleşince ortaya bir hakikati çıkarmıştır ki, bir palmiye yaprağıyla bir anka tüyü arasında hiçbir fark yoktur. Bin bir Gece Masalları’nın anlatıldığı diyarlarda yedi yılını geçirmiş birine kendi Anka masalını sormak onu öyle bir kuyuya atmaktır ki çıkarabilene aşk olsun. Bu yedi yıl yedi kıtlık yılı mıdır, yedi bolluk yılı mı? Belki de bir hakikati yorumlamak bir rüyayı yorumlamaktan daha zordur. Çölde geçirilen bu yedi yıl hem yoksunluk yıllarıdır hem varlık.

Yoksunluk yıllarıdır; zira orta öğrenimini tamamladıktan sonra ülkesinden binlerce kilometre uzağa kaderin bir dama taşı gibi sürdüğü bu genç adam, Refik Halit Karay’ın Eskici hikayesindeki Hasan gibi ana dilinin konuşulmadığı diyarlarda “Çiviler ağzına batmaz mı senin?” sorusunun hem soranı hem cevaplayanı olmuş, çivilerin ağzına batmaması için bir yandan ana dilindeki okuma ve yazma serüvenine devam ederken, diğer yandan yeni bir lisanla üniversite öğrenimini tamamlamıştır.

Burada önemle vurgulanması gereken husus şudur ki, Cahit Zarifoğlu’nun sözünü ettiği şiirler de dahil bu defterlerde yer alan şiirleri, 1998’de çıkan ilk şiir kitabı “Körün Parmak Uçları”nda yayınlamamıştır şair. Zira şiirdeki cehdini sürdürmekte, hiçbir şair ya da akımla doğrudan irtibatlandırılamayacak özgün bir şiiri aramaktadır. Bunun için de benzerlikleri engelleyecek bir damıtma sürecinin tamamlanması gerekmektedir. Hölderlin’in sözünü ettiği “Yoksunluk” yeni bir yoğunluğu ve gücü getirecektir şiire. Kör âlemi görmediği için hayıflanmayacak, parmak uçlarıyla keşfettiği başka bir âlemin dokularını ve heyecanını taşıyacaktır mısralarına. Elbette Anka masalı bundan ibaret değil. Merdiven Sanat, Kitaphaber ve Merdivenşiir dergileri de bu masalın parçaları.

OKUMAK, YAZMAK KADAR FİYAKALI GÖRÜNMÜYOR!
( MUSA GÜNER ZAMAN GAZETESİ GENÇLİK EKİ )

A. Ali Ural çeşitli yerlerde açılan yazarlık atölyelerinde ve Burç FM'deki programında meraklılarına yazarlığın sırlarını anlatıyor. Anlattıklarını da yazdığı kitaplarla, çıkarttığı dergilerle, Türkiye Yazarlar Birliği çatısı altında gösterdiği faaliyetlerle örnekliyor. Ural, yazar olmak için önce iyi bir okur olmak gerektiğinin de altını çiziyor.

Şairsiniz; öyküler, düzyazılar, denemeler kaleme alıyor, gazetede köşe yazıları yazıyorsunuz. Bir yandan da edebiyatın yürüyebileceği mecralar açmak için dergiler çıkarıyorsunuz. Üç dönemdir TYB İstanbul şube başkanlığı yapıyorsunuz. Çevrenizde kümelenmiş gençler var, onlara yazı yazmanın inceliklerini anlatıyorsunuz. Bunca çaba ne için?

Yaz güneşi altında “Sermayesi eriyen adama yardım edin!”diye bağırarak buz satan adamın hikâyesini bilir misiniz? Bu sözü duyan bir bilge, tükenen ömrünü düşünüp yığılmış yere. Kelimeler yerini bulunca insan da yerini buluyor. Ona düşen ayağa kalkmak, yürümek ve koşmak. Yığıldığı yerde kalmak değil. Bir gölgelenmeden ibaretse de dünya hayatı, bu süreyi gölgede şekerleme yaparak geçiremeyiz. Kıyamet koparken elimizdeki fidanı dikmek, yani donanımlarımız ölçüsünde sorumluluklarımızı yerine getirmek zorundayız. Ben edebiyatı bir fantezi olarak görmüyorum. Yazar olsun ya da olmasın herkesin edebiyata ihtiyacı var. Çünkü hem anlamaya, hem anlatmaya ihtiyacı var. Yüce Allah Hz. Âdem'e isimleri öğreteli kim bilir kaç bin yıl geçti. Bu kadar zamandan sonra işaretlerle mi anlaşacağız! Hem dil yalnız anlaşmaya yaramıyor ki. Düşüncenin elleri o. Medeniyetin temeli. Bilginin penceresi. “ Öyle şiirler vardır ki hikmettir. Öyle sözler vardır ki büyüler,” diyen bir Peygamber neye dikkat çekmek istiyor acaba? Her devinimin arkasındaki sözün gücüne mi? Bu yüzden mi “ Bir âyet bile olsa benden bir şeyler ulaştırın!” diyor?

Bunca etkinliğin bileşke noktasında bulunuyor olmak sanatta / şiirde derinleşmeyi olumsuz etkiliyor mu?

Şiir ya da genel bir ifadeyle sanat, hayattan kopuk bir eylem değildir. Derinlik tam da bileşke noktalarındadır hayatın. Şiir manzara seyredilerek yazılmaz. Şiir yazayım diye masaya oturulup yazılmaz şiir. O bir süreç içinde oluşur, kömür ve petrol yatakları gibi. Vakti geldiğinde yalnızlıkların, kırgınlıkların, kızgınlıkların, özlemlerin ve aşkların oluşturduğu bir iç basınçla gün yüzüne çıkar ve şairin maharetine göre damıtılıp işlenir. Bütün sanatların bir öz olarak hayatın katmanları arasında çıkarılmayı beklediğini söyleyebiliriz. Bütün mesele resimde görünmeyeni fark etmeye çalışmak. Bu da tefekkürle, görme temrinleriyle ve her şeyden önce sezgiyle elde edilebilecek bir şey. Batı'dan gelen bir şair hastalığı bohem hayat. Bakın Peygamber'in şairlerine. Köşelerine çekilip şiir mi yazıyorlar yalnız? Abdullah bin Revâha, Hassan bin Sâbit, Ka'b bin Mâlik…

Günümüz edebiyatının gerçek edebiyat mecraına girmesi için çaba gösteren biri olarak amaçladığınız şey ne kadar gerçekleşiyor?

Hacca giden karıncayla iyi anlaşıyoruz. Sonuçları düşünerek hareket etmiyoruz çünkü. Gücümüz aczimizi bilmemizden kaynaklanıyor. Merkez Efendi gibi her şeyin merkezinde olduğunu bilmek güzel. Mecrasından çıkmış gibi görünen bir şeyin daha geniş bir açıyla baktığımızda tam da mecrasında olduğunu görebiliriz belki. Bazen en dipten yükselir insan su yüzüne bir topuk darbesiyle.

Edebiyatımızın gidişatı nasıl sizce?

İktidar kavgaları ve kamplaşmalar yalnız siyasi hayatını değil, edebî hayatını da tehdit ediyor bu ülkenin. Dünyanın neresine giderseniz gidin, farklı düşüncelere sahip olsalar da o ülkenin edebiyatçıları ortak bir değeri temsil ederler ki o değer ulusal edebiyattır. Zira edebiyatın evrenselliği milli oluşundan geçer. Arjantinli ünlü hikâyeci Borges, “Ben ayda yaşayan bir adamın hikâyesini yazacak olsam, bu bir Arjantin hikâyesi olur.” demiş. Bizim pek çok yazarımız İstanbul'da geçen hikâyelerini bile bir Türk hikâyesi yapmayı başaramıyorlar. Fakat yine de tebessüm etmeliyiz. Çünkü derinden derine, ülkesine âşık, güçlü bir edebiyat kuşağı geliyor.

Çevremizde ‘ünlü bir yazar' olmak isteyen arkadaşlarımız var. Tanınmış bir yazar olarak size soralım, nasıl ‘ünlü bir yazar' olunur?

Ün beğeninin peşinden de gelebilir, aykırılığın peşinden de. Araplar “Muhalefet et ki tanınasın!” derler. Bizim büyüklerimiz de “Şöhret âfettir.” demişler. Şiirimizin sultanlarından Şeyh Gâlib'in şu ifadesine bayılırım ben, “Elimdeki kalem her zaman şöyle der: Halkın beğenisi benim için felakettir.” Ben ünlü bir yazar olmak isteyen genç kardeşlerimize “ün”ü değil “yazmayı” hedeflemelerini salık veririm. Yoksa cin olmadan adam çarpmaya, Dostoyevski olmadan “Ecinniler”i yazmaya kalkarlar. Aynaya bakmaktan masaya oturacak vakti bulamazlar. Derin bir okuma sürecini yaşamadan, yazmanın büyülü sularına atarlar kendilerini ve boğulurlar. Edebiyat dünyası geniş bir edebiyat mezarlığını da kapsar. Genç ölüler yatar bu mezarlarda.

‘Ünlü bir okur' olmak isteyen pek çıkmıyor, neden böyle bu?

Çünkü okumak yazmak kadar fiyakalı görünmüyor. Okurların elleri çenesine dayalı fotoğrafları olmuyor çünkü. Aslında esas olan yazmak değil okumaktır. Yazmak esas olsaydı Kur'an'ın ilk emri “Oku!” değil “Yaz!” olurdu. Okumak esas, yazmak tâlidir. Zira yazmak okuma temelinde yükselebilecek bir binadır. Hem biliyor musunuz her kitap iki kişi tarafından yazılır: Yazar ve okur. Çünkü okur kitaba kendi imgelem dünyasını ve birikimlerini katarak kitabı bir anlamda yeniden yazmış olur. Emerson'un “Kitabı iyi yapan okuyucudur.” sözünü bu bağlamda değerlendirebiliriz.

Kendinde yazar olma potansiyeli olmayanlar bir meslek olarak okur'luğu seçebilir mi?

“Meslek” kelimesine “tutulan yol” anlamı verirsek neden olmasın! Burada bir noktaya dikkatinizi çekmek isterim. Okumak ve okur gibi yapmak aynı şeyler değildir. Yalnız yazmak değil, okumak da bir çalışmayı gerektirir.

Okurlukla yazarlık arasında nasıl bir ilgi var?

İlgi kelimesi zayıf kalıyor. Bunlar aynı bütünün parçaları.

Yazarlık nereden başlıyor?

Okumaktan başlıyor.

İnsan doğuştan yetenekleriyle mi yazar / şair oluyor yoksa çalışarak bu melekeler elde edilebilir mi?

İnsan doğar doğmaz ayağa kalkıp koşan bir tay değildir. Bedensel melekeleri de ruhsal melekeleri de zaman içerisinde olgunlaşır. Genetik faktörleri tamamen dışlamak mümkün olmasa da var olanın hayatiyet kazanması ya da körelmesi, biraz da hayat koşulları, çevre, eğitim ve çalışmaya bağlıdır.

Yazar kimdir sorusunun cevabı ne sizde?

Gerçek bir yazar, gerçek bir büyücüdür, illüzyonist değil.

Siz hem şiirlerinizle hem de yazılarınızla tanınıyorsunuz? Günlük gazete yazıları öyküler… Bu ikisini aynı anda yapmak yani eşit kıratlarda şair / yazar olmak mümkün müdür? Yoksa biri diğerinin yedeği midir?

Eşit kıratlarda ya da birbirine çok yakın kıratlarda şair/yazar olmak mümkündür elbette. Edgar Allan Poe, hem çok iyi bir şair hem de çok iyi bir hikâyecidir mesela. Ahmet Haşim hem Türk şiirinin hem de Türk nesrinin zirvesindedir. Doğrusunu isterseniz, şiirimle nesrimin at başı koştuğunu düşünürüm ben. Şiirin burun farkıyla biraz önde olduğunu bilir, Baudelaire'in, “Şair ol, nesirde bile!” sözüne hak veririm. Valiz şiirimin son mısrasının “En üste koy şiirlerimi” olduğunu da hatırlatayım burada.

Radyo programı var bir de. Burç FM'de yazarlığın sırları'nı anlatıyorsunuz. Nasıl gidiyor?

İstanbul'daki yazı ve şiir atölyelerimize katılma imkânı bulamayanlar için bir imkân olduğunu düşünüyorum Burç FM'deki programın. Her hafta bir yazardan söz ettiğimiz bu program, yazılarının ve şiirlerinin eleştirilmesine tahammül edebilen genç yazarların çalışmalarıyla zenginleşiyor. Her cumartesi gecesi iki saat boyunca canlı yayına telefonla ya da msn aracılığıyla bağlanıp yazma ve okumayla ilgili sorularını ve sorunlarını dile getirme imkânı buluyorlar. Biz de elimizden geldiğince birikimlerimizi paylaşarak bereketlendirmeye çalışıyoruz edebiyat soframızı.

Son kitabınızda ‘Güneşimin önünden çekil' diyorsunuz. Hikâyeyi biliyoruz, ama siz o hikâye aracılığıyla bir mesaj vermek istiyorsunuz sanırım. Bu hitapta güneş kim/ne, önünden çekilmesi gereken kim?

Kitaba ismini veren “Güneşimin önünden çekil!” cümlesi Diyojen'in Büyük İskender'e söylediği bir söz olsa da, hemen hemen kitaptaki bütün karakterler tavırlarıyla bu sözü söylüyorlar. “Güneşimin önünden çekil!” demek hakikati perdeleyenlere “Penceremizi kapamayın!” demektir. Bunu demek yürek ister, bedel ister çünkü. Nitekim yalnız Diyojen değil, Arşimet ve Attar da farklı cümlelerle “Güneşimin önünden çekil!” diyebildikleri için öldürülmüşlerdir. Bu kitapta Doğu'dan ve Batı'dan onlarca portre var; hakikati arayan onurlu adamların sıra dışı bir üslupla kaleme alınmış öyküleri bunlar. Yaşadığımız sığ hayata gönderilen derinlik davetiyeleri…

Şiir ve nesir alanlarında Ali Ural okurlarına hangi kitapların müjdesini vereceksiniz?

“Mutfakta ne var?” diyorsunuz. Mevlâna'nın romanını yazacağımı vaat etmiştim biliyorsunuz. İki senesi var. Şiir alanında ise poetika eksenli bir kitap çıkacak inşallah 2008'in sonlarına doğru: “Bengal Kaplanları ve Çeçe Sinekleri”. m.guner@zaman.com.tr

Önemli olan neyi yazmayacağını bilmektir

Yazmakla ilgili bizlere önerileriniz var mı?

Olmaz mı! Hemen yazmayı bıraksınlar ve okumaya başlasınlar. Okuyacakları kitapları en az yiyecekleri yemeğe gösterdikleri özenle seçsinler. Dahası her kitabı en az iki kere okusunlar. İlkinde haz alarak okumalarında bir mahzur yok, ikincisinde satır satır, paragraf paragraf masaya yatırsınlar eseri, dili, kurguyu, üslubu ve karakterleri incelesinler. İşkenceye dönse de bu okuma, sabretsinler. Notlar alarak içselleştirsinler okuduklarını.

Yazar ne yazar, ne yazmalıdır?

Bir yazarın bilmesi gereken ne yazacağı değil, ne yazmayacağıdır, ne yazmayacağını bildiğinde belirir ne yazacağı. “Ne”likten kastım konu değil. At sahibine göre kişner de konu yazarına göre muhteva kazanıp şekillenmez mi? Robert Frost, “Ormanda yürürken karşıma iki yol çıktı, ben az yürünmüş olanını seçtim,” diyor bir şiirinde. Yani bir yol yürünecek ama o yolun nerelerden geçeceği götüreceği yer kadar önemli. Sunum şekli özü kaybetmemek kaydıyla sunulanı gerçek değerine ulaştırıyor çünkü.

ZAMAN GAZETESİ

GENÇLİK EKİ

2 MART 2008

A.ALİ URAL İLE ŞİİRİNİ KONUŞTUK
( ABDURRAHMAN ŞENEL(Merdiven Şiir Dergisi) )

A. Ali Ural çocukluk aşkı şiirle hep hemhal olmasına karşın bunu özenle gizlemiş bir titiz şair. Eskilerin müşkülpesent dedikleri türden. Başkalarının şiirlerini yayımlarken de öyle kendilerinkini yayımlarken de... Bu yüzden de külliyat yerine iki kendine has kitapla (Körün Parmak Uçları ve Kuduz Aşısı), Türk şiiri tarihinde atalarının ardında safını tutmuş. Yaklaşık on beş yıldır büyük Türk şiiri okyanusuna küçüklü büyüklü nehirler aksın diye dergiler çıkarıyor. Kim coşkuyla, başını taştan taşa vurarak okyanusa varmak istiyor, onun destekçisi. Hayatı da şiiri gibi... Olgunluk çağını yaşıyor. Onunla şiirini konuştuk. Tahmin ettiğimiz gibi oldu. Şiiri konuşmakla, ortada dönüp duranların ötesine, meselelerin aslına doğru yol aldık...

Sizinle yapılan söyleşileri incelediğimde çocukluğunuzdan beri şiirle uğraştığınızı ifade ettiğinizi görüyorum. Şiirlerinizi yayımlamanız ise oldukça geç olmuş. Söyleşiye çalışırken fark ettim. Size bakışı çarpıklaştırmak isteyenlerin, daha açık bir ifade ile şiirinizin üzerini örtmek isteyenlerin üzerinde özellikle durdukları bir husus bu. Yaşıtlarınıza genel itibariyle 1980 kuşağı deniyor. Sizin şiirlerinizi yayımlamanız ise 1990'lı yıllarda gerçekleşmiş. Burada bir problem doğuyor. Bana göre şair şiir yayımlamadığı, hatta yazmadığı zamanlarda da şairdir. Ama şair değilse yazsa da boş. Ne dersiniz?

Aslında her çocuk şairdir, diye başlayayım söze. Sonra hatırlayayım ve hatırlatayım ki, sekiz yaşımda yazdığım ilk şiirimle kırk sekiz yaşımda yayınladığım ikinci şiir kitabım arasında garip bir imge ortaklığı var. Çocuk A. Ali Ural'ın yazdığı ilk şiirin adı “Aşı”, bir ömür sonra yayınladığı ikinci şiir kitabının adı ise “Kuduz Aşısı”, ne tuhaf! Çiçek aşısıyla, kuduz aşısı arasında geçen bir şiir serüvenim var. Doğrusu her şairin kendine has bir şiir serüveni vardır. Şiir kalıplara sokulabiliyor diye, şairin de kalıplara sokulabileceğini düşünmek, ona konfeksiyon serüvenler biçmek, olsa olsa modern zamanların garabetidir. 1979 Şubat'ında yazgım beni şehirden çöle attığında 19 yaşındaydım. O yaşa kadar yazdığım şiirleri baba evinde bırakıp, bir bavul kitapla indim Arabistan'a. “Dünyanın En Yalnız Arabistanı”ydı benim için. Yedi uzun yıl... Bu yedi yıl yedi kıtlık yılı mıdır, yedi bolluk yılı mı? Belki de bir hakikati yorumlamak bir rüyayı yorumlamaktan daha zordur. Çölde geçirilen bu yedi yıl hem yoksunluk yıllarıydı hem varlık. Yoksunluk yıllarıydı; zira orta öğrenimini tamamladıktan sonra ülkesinden binlerce kilometre uzağa kaderin bir dama taşı gibi sürdüğü bu genç adam, Refik Halit Karay'ın Eskici hikayesindeki Hasan gibi ana dilinin konuşulmadığı diyarlarda “Çiviler ağzına batmaz mı senin?” sorusunun hem soranı hem cevaplayanı olmuş, çivilerin ağzına batmaması için bir yandan ana dilindeki okuma ve yazma serüvenine devam ederken, diğer yandan yeni bir lisanla üniversite öğrenimini tamamlamıştır. İletişim imkânları bakımından da mahrumiyet içinde olunan bu yıllarda( 1979-1985) alınan iki mektubun gaipten gönderilen iki gümüş körük gibi şartların külünü üfleyip cevheri körüklediğini söylemek abartı olmaz. İlk mektup o zamanlar henüz çiçeği burnunda bir gazeteci olan ablam Nuriye Akman'dandır. Mektubun yanı sıra bir de doğum günü hediyesi çıkmıştır büyük sarı zarftan: “A. Ali Ural Bütün Şiirleri I” Bu hediye basılı bir kitaba benzetilerek yapılan bir maket kitaptan başka bir şey değildir. Çocukluk yıllarımdan beri yazma dışında hiçbir hayalimin olmadığını bilen ablam kaderin önüme çıkardığı bu tuhaf serüvenin beni edebiyattan koparmaması için lise yıllarımda yazdığım şiirlerimi daktilo ederek bir araya getirmiş, sonra ciltleterek üzerine bu ibareyi yazdırmıştır yaldızla. Ellerim titreyerek kapağını açtığım ilk şiir kitabımın girişinde ablamın şu satırları vardır: “Sadece şiiri ve şiirini önemsemen için... Görerek gücünü bir kez daha ve hatalarını, eksiklerini tabii, daha iyilerine doğru çabuk ve dikkatli, bir kuyumcu özeninde... Bu, senin içindi. Sen de okuyucular için duy ve düşün yeniden bırakma peşini şiirin...” Şiirin peşi bırakılmamış, bu ilk şiirler dışında dört kitap daha yazılmıştır 1985'e kadar. Dört defterde toplanan bu şiirler de şairi tarafından gönderilmemiştir herhangi bir dergiye. İkinci mektuba gelince; mektubu gönderen Cahit Zarifoğlu'dur. Arabistan'da çalışan mühendis arkadaşı Alpay Bey'in bazı şiirlerimi kendisine gönderdiğini, bunlardan “Öfkeli Çocuklar” şiirimi Mavera'da yayınladığını, “Ebru Teknesinde Bir Yeşil” adlı şiirimi ise bir sonraki sayıda yayınlayacağını bildiren Zarifoğlu “Sen de bir imza sahibi olacaksın,” demektedir mektubunda. Doğrusu “Dünyanın En Yalnız Arabistanı”nda bir gece çaylarla paylaşılan şiirlerin yolunun Zarifoğlu'na düşeceği hiç hesap edilmemiştir.

Yanılmıyorsam 12 Eylül 1980'in hemen öncesine rastlıyordu. Arabistan'a tahsil için gidişiniz. Merak ettiğim niçin Türkiye değil de Arabistan? Bir de orada bulunuşunuz size neler kazandırdı?

Türkiye'nin kayıp yıllarıyla örtüştü lise yıllarım. O günleri yaşamayanlar, adı konulmamış bir iç savaşın, ne anlama geldiğini asla tahayyül edemez. Şehirlerin, mahallelerin hatta sokakların paylaşıldığı ya da paylaşılamadığı o günlerde değil üniversitede okumak, nefes almak bile maharet istiyordu. Varlıklı aileler o dönemde çocuklarını Avrupa ve Amerika'ya gönderdiler. Ailem benim için de endişeleniyor, yüksek öğrenimimi huzurlu bir ortamda yapabilmem için bir çıkış yolu arıyordu. İsviçre'de çalışan bir aile dostumuz orada okuyabileceğim hususunda ailemi bilgilendirdiyse de maddi imkansızlıklar bu teklifin dikkate alınmasını engelledi. O sıralarda komşularımızdan biri, Arabistan'da tahsil imkanı olabileceğinden söz etmiş ve ben tepki göstererek “Ne işim var çölde!”demiştim. Demek ki işim varmış. Kültür anlaşmaları çerçevesinde, Milli Eğitim Bakanlığı kanalıyla açılan yol beni Arabistan'a götürmüş, Türk Edebiyatı okumayı planlarken Arap edebiyatıyla tanışmıştım. Elifi görse mertek sanan ben, gün gelmiş Kaab bin Zuheyr'in, İmruul Kays'ın, Mütenebbi'nin, Ebu'l- Atahiyye'nin şiirlerini okuyup anlamaya başlamıştım. “Ya leyteşşebâbu yeûdu yevmen, uhbiruhu bima faale'l- meşîbu/Gençlik bir gün geri gelse ona ihtiyarlığın bana neler yaptığını anlatırdım” diyen şaire doğrusu ben de gençliğin yaptıklarından söz etmek isterdim. Yağmurun yağmadığı, Arap kızlarının camdan bakmadığı bu diyarlardaki en büyük kazancım öğrendiğim bu kadim dil oldu. O yıllardaki derin yalnızlığımın kazanç ve kayıp hanesinde ayrı ayrı yeri vardır. Hangisi daha ağır basıyor bilmiyorum. Bildiğim yalıtılmış bir hayatın bir şair için kendine dönme, yoksulluklarını ve zenginliklerini keşfetme fırsatı tanıdığıdır.

Peki bu uzaklık o yıllarda yazılan şiirle olan bağınıza bir eksiklik katmış olabilir mi?

Arabistan yıllarını şiir sığınağında yaşadım. Fakat bu benim kendi sığınağımdı. Ülkemden binlerce kilometre uzakta gemilerimi ateşe verirken sadece ailemi düşünüyordum. Valizimde Türk ve dünya edebiyatının başyapıtları vardı ve ben güncel edebiyatın dışındaydım. Birkaç sayısı elime geçen Mavera'yı saymazsak dönemin dergileriyle ne okur ne de yazar olarak ilgilenmedim. Ancak Arabistan yıllarımın şiir serüvenimde hayati bir rol üstlendiğini düşünüyorum. Yedi yılda dört şiir kitabı. Evet tam dört şiir kitabım vardı yayınlanmamış. Bu kitaplar daha doğrusu bu şiir defterleri hâlâ duruyor ve ben o şiirlerin hiçbirini “Körün Parmak Uçları” ve “Kuduz Aşısı”na almadım. Cahit Zarifoğlu'nun yayınladığı “Öfkeli Çocuklar” ve yayınlamayı düşünüp de bir matbaa kazasına kurban giden “Ebru Teknesinde Bir Yeşil” şiirim de dahil. Ne tuhaftır ki Mavera dergisi vasıtasıyla tam güncel edebiyatla bir irtibat kuracakken derginin kapağında “Ebru Teknesinde Bir Yeşil” ismini okuyor, dergiyi açtığımda ise şiiri bulamıyordum. Çok sonra Cahit Zarifoğlu'nun yeni çalışmalarımı beklediğine dair mektubu geldiğinde Zarifoğlu'na sitemli bir mektup gönderip durumu açıklıyor ve ondan şu cevabı alıyordum. “Dostum, senin şiir ve yazılarınla ilgili bir dizi aksaklıklar saçmalıklar oldu, bağışla.” Gerçekten de yalnız “Ebru Teknesinde Bir Yeşil”de değil, mensur bir şiir olan “Aydınlık Şehir” de bir karışıklığa kurban gitmiş, bu tatsızlıklar beni tekrar sığınağıma döndürmüştü.

Peki bahsettiğiniz şiir kitaplarınızı sonradan neden yayınlamadınız? Yayınlamaya değer görmediniz mi?

“Kabul” ve “red” bir edebiyatçının hem kılıcı hem kalkanıdır. Kabul etmeyi ve reddetmeyi bilmeyen bir yazar hem kendinin hem başkalarının elinde oyuncak olur. Edebiyat dünyamızın en büyük handikapı bu! Yazarlar ve editörler akıl ve estetikle bütünleşmesi gereken “Red” ve “Kabul” kabiliyetlerini çıkar endişesiyle köreltip çıkmaza sokuyorlar. “Dost kaybetmeyelim!”, “Düşman kazanmayalım!” derken sahte alkışlar karşılığında edebî zevklerini satıyorlar. Dahası bir süre sonra imtiyaz yeteneklerini bütün bütüne kaybediyor, “vasat”ı “olağanüstü”, “olağanüstü”yü “vasat” görebiliyorlar. Arabistan'da doğan şiirlerimin yayınlanabilir olduğunu Zarifoğlu göstermiş olsa da, aradığım şiire henüz ulaşamamış olduğuma dair sezgilerim bu şiirlerin yayınlanmasına izin vermedi. Eğer o kitapları reddetmesiydim ne “Körün Parmak Uçları” olurdu, ne de “Kuduz Aşısı” !

Burada biraz daha duralım istiyorum. 1990'lı yıllarda çıkan etkili ve o oranda önemli şiir dergileri var. Sözgelimi Sombahar.

Siz de, bir şiir dergisi çıkarıyorsunuz o dönemde: Merdiven Sanat. Bu dergiyle muradınız neydi? Günümüzde adı duyulan kimi isimleri o dergide sizinle yan yana görüyoruz. Bugünse yollarınız epeyce ayrılmış. Sormak istediğim, insan kuşku yok ki gelişen, değişen bir varlık. Bu isimlerle yollarınızı kesiştiren ayıran şeyler nelerdi?

1995, bir süre hapsettiğim şiirin hesap soran bir firarî gibi yakama yeniden yapıştığı yıldı. O sıralarda henüz edebiyat dünyasına dahil olmamış bazı üniversiteli gençler yanıma gelip gidiyorlar, yazdıklarını paylaşıp eleştirilerimi alıyorlardı. O gençlere iki yıl emek vermiş, onları ateşleyeceğim derken kendi pimimi de çekmiştim. İşte 1997 ekiminde yayınlamaya başladığım Merdiven Sanat dergisi, yalnız şiirle değil sanatın diğer alanlarıyla da zenginleşen muhtevasıyla böyle doğdu ve yazgısını 24 sayı devam ettirdi. Zaman içinde emek verdiğim o gençlere başkaları da katılmış, Merdiven Sanat, ismini koyarken kalbimden geçen mânâyla örtüşen bir irtifa vasıtası olmuştu. Yalnız edebiyat alanında değil, tiyatro, sinema, müzik, fotoğraf gibi sanatın diğer alanlarında da genç yeteneklerin kendini keşfetmesine zemin hazırlamıştı Merdiven Sanat. İlk yazıların, ilk şiirlerin, ilk hikâyelerin, ilk röportajların, kısacası ilklerin dikkate alındığı bir dergiydi bu. Öte yandan yazı serüvenlerine başka dergilerde başlayan birçok isim de Merdiven Sanat'ın dinamik yapısında çalışmalarıyla yer aldılar. Bugünün edebiyat dünyasında halen aktif olarak yer alan isimlerden neredeyse büyük bir bölümünün yolunun Merdiven Sanat'tan geçtiğini söyleyebiliriz. Doğrusu kapsayıcı ve kucaklayıcı olmak, Türk edebiyatına taze kan olabilecek yeni isimleri aramak, edebiyatın diğer sanatlarla yan yana yürütülecek bir etkinlik olduğuna dikkati çekmek ve bütün bunları samimî bir edebiyat platformunda gerçekleştirmek muradımızdı. Nitekim kısmen muradımız gerçekleşmiştir. Fakat insan yalnız gelişen değil aynı zamanda başkalaşan bir varlık. Vefa ve kadirşinaslık, nobranlık ve kıskançlıkla pekala yer değiştirebilirken, sınır taşlarının yeri de el çabukluğuyla değiştirilmeye çalışılıyor. Edebiyat yolculuğunda daha birkaç durak mesafe kat eden kimi toy kalemler, bir nehir gibi ağır ağır denize akmak yerine nefis engeliyle durduğu yeri takdis ederek, oluşturduğu küçük gölette fırtınalar kopmasını bekliyorlar. Ortada fırtına falan olmayınca da yeni mesafeler kat etmeye çalışmak yerine vardığı yerde biraz daha oyalanıp dikkat çekmeye, durağanlığın doğurduğu kirlilikle kendisini fark etmeyenleri sinsice zehirlemeye başlıyorlar. Bir araya gelmek de, bir arada olmaktan sarfı nazar etmek de ortak paydalardan kaynaklanır. Zira birbirine benzeyenler bir araya gelir.

İlk kitabınız Körün Parmak Uçları, bir hassasiyet türüne özellikle vurgu yapıyor sanki. Gerçekten de insanların hassasiyetlerinin ya tümden kaybolduğu ya da birbirine girerek bulanıklaştığı bir çağda yaşıyoruz. O kitabı mayalarken sizin birazdan sözünü edeceğimiz ikinci kitabınızdaki ‘Nefes Darlığı'nız sanki henüz yitmemiş...

Sinir uçları Gordion düğümüne dönmüş bir zamanın çocuklarıyız. Ne bu düğümü çözebiliyor, ne de kesip atabiliyoruz.“Duyarsızlık” yeni bir duyu olarak yapışmış ruhlarımıza. Küçük acılara ancak büyük acıları yok etmesi karşılığında tahammül edebiliyor, akupunktur iğnelerinin saplanmasına ağrılarımızı dindirmesi şartıyla razı oluyoruz. Halbuki bizim uyuşmaya değil ağrıya ihtiyacımız var, körelen sinir uçlarımızı yeniden bilemeye. Ana renklerle yaşadığımız kaba saba hayatla yetinmeyip unutulan tonları yeniden diriltmeye. Körün Parmak Uçları işte bu algı arayışı içerisinde mayalandı. Karanlığın bu kadar yoğun olduğu yerde gözlerini nereye koyacağını bilemeyen şair, parmak uçlarını baston yaparak ritmik tıkırtılar arasında her şeye yeniden dokunmak, keşfetmek, yeniden tanımlamak istedi belki de! Hem nasıl daralmasın ki nefes; ipek böcekleri kaynar kazanlara atılırken, ölü evlerinde defler çalarken, eski rüyalarını yeniden görürken ölüler... Hiç kimsenin bilmediğini herkes bilirken, neden daralmasın nefes!

Yüz yüze olduğunuz insanların gelişim, değişim yaşamak yerine başkalaşım geçirmeleri sizin şiirinizdeki sesi etkiliyor mu?

“Doldu, doldu, boşandı” diye bir atasözümüz var, bir de“Her kap içindekini dışarı sızdırır” diye bir Arap atasözü. Şairin iç dünyasıyla dış dünya arasındaki geçişkenlik bir kum saati gibi sürekli ters yüz eder onu. Bu devinim içerisinde dış dünya zerreler halinde nefes darlığından süzülerek şairin imgelem dünyasına akar ve değişime uğradıktan sonra yeniden nefes darlığıyla dış dünyaya yansır. Zamanın şairle oynadığı bu dakik oyunu uzaktan seyredenler değişimin farkına varamaz ve şairin kendini tekrar ettiğini sanırlar. Oysa her an her şey yenilenmektedir. Her cevhere ruhunu katan şair o cevherden yeni alaşımlar üretmekte, bir buğday tanesini uçsuz bucaksız başak tarlalarına çevirirken, bir kötücül rüzgâra fırtınalarla karşılık vermektedir. Körün Parmak Uçları'ndaki ses tonuyla, Kuduz Aşısı'ndaki ses tonunun farklılığını adın adlandırılan şeyin üzerindeki etkisinin ötesinde bu dengede aranmalıdır.

İlk şiir kitabınız: “Körün Parmak uçları” ile son şiir kitabınız “Kuduz Aşısı”nı yan yana koyduğumuz zaman, her birinin kendine özgü bir sesi, rengi, yapısı olduğunu tespit ediyorum. Bu özellik, şiirlerinizdeki kendine özgülüğü ve özgünlüğü belirliyor. Özgünlük, bence sanatçının hayattaki duruşunu, yürüyüşünü ifade eder. “Körün Parmak Uçları”nın duruşu ile “Kuduz Aşısı”nın duruşu arasında nasıl bir özgünlük var? Yaptığım tespitte yanılıyor muyum sizce?

Her gemicinin bir düğüm atma şekli vardır. Aynı halat farklı ellerde yeni biçimler kazanır. Biçimle güç arasındaki denge geminin limana hangi sağlamlıkta bağlandığını da gösterir. Şiir sözün ve ahengin sonsuz imkânlarına rağmen tekrardan kurtulamıyorsa yazık! Bu anlamda her iki kitabın farklı örgü, ses ve çağrışım zenginliğine sahip olduklarını söylemek mümkün. Öte yandan farklılıkları görürken iki kitabın da aynı nefesten çıktığını unutmamalıyız. Yenilik var olanın yeni bir boyut kazanmasıdır. Mesela Körün Parmak Uçları'nda Muhteva isimli bir şiir var. Hani içinde “Bir günah işle ve onu öldür!” mısrasının geçtiği şiir. O şiiri Körün Parmak Uçları'yla Kuduz Aşısı arasında bir köprü olarak kabul edebiliriz. Yunus Emre'nin “Her dem yeni doğarız bizden kim usanası!” sözü bu vadide her şaire yol gösterecek bir rehberdir.

Yaşadığınız zamandan Körün Parmak Uçları'na daha çok nesneler, durumlar, kesitler uğramış. Şiirlerinizin adları çoğu kere canlı ya da cansız bir varlığa, nesneye işaret ediyor. O varlıkta, o nesnede aradığınız bir şey olmalı...

Biliyorsunuz İbn Arabî'ye göre kâinat bir kitap, kitap ise bir kâinattır. Bu iki kitap ya da iki kâinat arasında bir de aracı vardır ki, her iki kitabın mütercimi olması istenir ondan. Bu aracı insandır. Ancak İbn Arabî, bu insanın herhangi bir insan olmayıp, kâmil yani uyanmış insan, olduğunu söyler. Her ne kadar şairleri kâmil insan sınıfında değerlendirmek mümkün olmasa da onların bir nevi uyanıklık olan sezgileriyle kâinatı tercüme ederek eksikliklerini tamamlamaya çalıştıklarını söyleyebiliriz. İşte şiir bu sezginin hem toprağı hem meyvesidir. Nesnelere imgesel değer veren, şairi evrenin bir mütercimi konumuna getiren, sezgiyle tam açılamasa da aralanan bu penceredir. İşte o zaman ipekböceği acının, valiz ölümün, fresk ihanetin, elek vazgeçişin, hükümdar aczin, göl sevgilinin, martı dirilişin, çamur imkânsızın harfleri olur.

Gerçekten de küçücük bir nesnede bir özü bulup göstermek ister gibisiniz. Öykülerinizde de ben buna rastladım. Tanpınar sustuğu zamanların şiirine ait olduğunu söylermiş. Öykülerinizi düşündüğümüzde siz ne dersiniz...

Şiir evrenin her köşesinde, insanın her halinde gizlidir. Bir maden ocağında toprağa karışmış cevher gibidir ve ayrıştırılmayı bekler. Biz şairler ancak başkalarının görmediği bir biçimde görebilmeyi başardığımız takdirde özü posadan ayırabilir, bütüne işaret eden parçayı ortaya çıkarabiliriz. Şiiri mayalayan öz de budur işte. Aslına bakacak olursa yalnız şiirlerimde değil, hikaye ve denemelerimde de bu göz var. Bu yüzden zaman zaman yazdığım metinlerin türü ne olursa olsun şiir oldukları duygusuna kapılıyorum. Şiir konuşmadan çok bir susma işidir, doğru. Bir Çinli şair ne demiş: “Biz şairlerin yoklukla mücadelesi, onu varlığı ortaya çıkartmaya zorlamak içindir. Sessizliği bir müzik yanıtı almak için tıklatırız.” Çinli şairin dediği gibi kapıyı çalarız ama, karşımıza yekpare bir ses hamulesi çıkmaz. Aralarda “es” olmazsa ne kadar ustaca art arda getirilmiş olursa olsun notalar gürültüye dönüşür. Boşluklar resimde de müzikte de şiir de de heykelin üzerinde yükseldiği kaide gibidir. Ancak ben öykülerimde de susuyorum. Soyutlama, en aza indirgeme, özü kabuğundan ayırma öykülerimde de var. Bu yüzden ucu açık öyküler bunlar; okur imgelemiyle harmanlanıp her seferinde yenilenme imkanına sahip metinler... Sanat eserinin doğurganlığının sırrını burada aramak lâzım. Her şeyi anlatma çabasıyla bütün boşlukların kapatıldığı, havasızlıktan boğulmuş metinlerle zamana direnmek mümkün değildir. Max Frisch, “Önemli olan; söylenemeyendir, sözcüklerin arasında kalan boş alanlardır,” diyor. Ben de “söylenemeyen”sözünü “söylenmeyen” olarak değiştirip onun tuğlası üzerine bir tuğla ekliyorum. Zira “söylenemeyen”de sarhoşluk, “söylenmeyen”de akıl var. Ben şiiri sarhoşlukla aklın arasında arıyorum!

Körün Parmak Uçları ile ilgili atladığım bir şeyi şimdi sorayım. O kitaptaki hassasiyet, duyarlık fark edildi mi? Bu kuşkusuz sizin dışınızda bir şeydir. Ama kendince hassasiyeti olanlar nezdinde bir karşılığı oldu mu? Bu size ulaştı mı?

Yoksulların yalnız ölüleri değil, dirileri de geç fark edilir. Hani Yunus, “Bir garip ölmüş diyeler/ Üç günden sonra duyalar” diyor ya. Ölüleri geç de olsa duyup soğuk su ile yuyanlar, dirileri duymaya bir türlü yanaşmıyorlar. Zira dirileri duysalar, ölüleri nereye koyacaklar? Diri diye yere göğe koyamadıkları kadavraları nereye saklayacaklar! Yalnız “Körün Parmak Uçları”nın değil, daha kaç diri ve özgün eserin belasıdır bu. Tabiî bu perdecilerin dışında her zaman bir avuç kalp ve idrak sahibi vardır; onların varlığı ve kelimeleri şairi ayakta tutar. “Körün Parmak Uçları”ndaki hassasiyeti fark ettiklerini söz ve yazıyla bildirenler oldu. Fakat ne tuhaftır ki şairler farkındalıklarını genelde sözle ifade etmeyi tercih ederken, edebiyatın diğer alanlarındaki kalemler bunu yazıya dökebildiler. Olsun. Varsın bizi bir kişi dışında hiç kimse anlamasın. Bir kişi her şeydir. Şairler de yazarlar da aslında bir kişi için yazarlar.

Merdiven Sanat'tan sonra Kitap Haber dergisinde Celal Fedai ile Merdiven Şiir'in bir hazırlığını yaptınız. Cahit Zarifoğlu'ndan Cemil Meriç'e, Ece Ayhan'dan Şiirin Bugün'üne pek çok hususa eğildiniz. Bir kitap dergisinin bir edebiyat dergisinden daha etkili olduğu görüldü kısacası. Demek istediğim size ulaşan bir karşılık yoksa bütün bunlara nasıl güç buldunuz.

Bu soruya bir bestecinin sözleriyle cevap vereyim. Ne diyor Schumann “Çalarken seni kimin dinlediğini umursama!” Eğilmeye niyeti olmayanı alkışlamazlar. Hem alkış doğar doğmaz ölüp soğur. Kitaplarımda yer almayan “Ebru Teknesinde Bir Yeşil” şiirimde şöyle bir mısra var: “Salonların içinde buz tutmuş alkış!” Ben bu şiiri yazdığımda 23 yaşımdaydım. Gençliğinde alkışa böyle bakan birinin olgunluğunda hareketlerini alkışa duyarlı kılması mümkün mü! Sese duyarlı bir oyuncak görmüştüm. El çırptığında kahkahalar atıyordu. Marifetin iltifata tabi olması başka bir şey. İltifatın kelime anlamının “yüzünü çevirip bakma” olduğunu biliyor musunuz! Yüzünü çevirip bakana can feda. Hem hiç kimse yüzünü çevirip bakmasa bile, her daim gözetleyen birinin varlığı bize yeter. Merdivenşiir'in ilk sayısındaki sunuş yazımızın başlığı neydi, hatırlayın bakalım. Yola çıkarken attığımız ilk adımı nasıl tanımlamıştık: “BİR GÖZE DÖNÜŞEN GÖKYÜZÜ VE MERDİVENŞİİR DİYE BİR DERGİ”

Kitap Haber, bana kalırsa Merdiven Şiir'in yokluğunda sizin ve Celal Fedai'nin hararetini diri tutmuş.

Elbette. Merdiven Sanat kapanmıştı ve onunla birlikte yayın hayatına atılan Kitap Haber'den başka aracımız kalmamıştı elimizde. Kitap Haber'in eski formuyla yükümüzü taşıması ise mümkün değildi. Bu yüzden hem biçim hem içerik olarak yeni bir yapılanmaya gidilmeliydi. Bu yapılanmada omzumun yanında başka bir omuz bulduğum için kendimi bahtlı hissediyorum. Kula teşekkür etmeyen Tanrı'ya teşekkür etmez. Öte yandan bilinmelidir ki Celal Fedai'yle A. Ali Ural yalnız kendi hararetlerini diri tutmadılar bu dergide. Türk edebiyatının ve düşünce hayatının önemli isimlerinin ateşini de tekrar güne taşıyıp onlara olan vefa borçlarını ödemeye çalıştılar. Burada yine Schumann'ı hatırlamalıyım. Bakın ne diyor vefa hususunda. “Dağın arkasında da birileri oturuyor. Mütevazı ol! Yaptığın, düşündüğün her şeyi senden önce yapmışlar, düşünmüşlerdir. Hem böyle olmasa bile onu başkaları ile bölüşeceğin bir Tanrı armağanı say!”

Burada sizin genç yeteneklere yıllardır zaman ayırmanızdan bahsetmeden geçemeyeceğim. Sahip olduğunuz birikim ve edebi zevki gerek edebiyat atölyelerinde, gerek yazarak, gerekse radyo programları aracılığıyla cömertçe paylaşmanız bunların bir Tanrı armağanı olduğunu düşündüğünüz için mi?

Başka ne olabilir. Ben bildiklerimi paylaşmayı bu armağanın bir gereği olarak görüyorum. Meslek sırrıdır diye paylaşmaktan kaçınanlar bilmiyorlar ki verdikçe azalmaz. Yüce Allah verene fazlasıyla lutfediyor. Sadece zanaat değil sanat da usta çırak ilişkisi ister ve bu yerel değil evrensel bir gelenektir. Geleceğin ustalarına “çırak” dendiğini bilmeyenler “çırak” olmaktan utanarak ustalıklarını tehlikeye atarken, birikimlerini gelecek kuşaklara aktarma gibi bir derdi olmayan çıraksız ustalar da bir yandan bahş olunanın hakkını veremezken diğer yandan vermenin beraberinde getirdiği yeni sırlardan mahrum kalırlar.

Benim bir gözlemim var. Türk şiirinde etik ve estetik duruş bakımından şu geçen beş altı yıl içinde bir belirginlik oluştu. Sözgelimi Merdivenşiir'de siz bir pozisyon aldınız. Bu da çok belli olsun istediniz. Bu bahsi ayrıca açmak istiyordum ama vaktinden önce açıldı. Sizin şiirinizin son derece insani kırılganlığının Köpek Dili, Nefes Darlığı, Hidrofobi gibi şiirlerle nasıl yerine göre sertleştiğini gördük. Merdiven Şiir iki yılda Türk şiirinin etik ve estetik değerlerini sahiplenerek saygın bir yer edindi. Bu arada siz ikinci şiir kitabınızı mayaladınız. Kuduz Aşısı kitabınıza gelmeden önce, söyleşimizi yaptığımız dergiyi biraz konuşsak. Derdi ne ki Merdiven Şiir'in etrafında bu kadar gürültü koptu, kopuyor?

Merdivenşiir ezberi bozdu. Ezberin bozulduğu her yerde gürültü kopar. Zira ezberi bozmak taşları yerinden oynatmaktır. Aslında taş ağır olsa yerinden oynamaz. Demek ki yerinden oynayan taşlar hafiflikleriyle malüller. Merdivenşiir'in derdi illetlilerle uğraşmak değil. Sonu yok bunun. Çıtanın yükselmesi Abdurrahman Çelebi'leri rahatsız ediyor diye Türk şiirinin kavgasını vermekten geri mi dursaydık! Bakın bazı davalar davacı davasını çekse de bitmez. Kamu davalarıdır bunlar. Biz Türk şiirinin kamu davasının devam ettiğini görüyor ve bu davanın içinde olmayı kaçınılmaz bir yükümlülük sayıyoruz. Mevzilerini koruyabilmede Merdivenşiir'i engel olarak görüp kifayetsizliklerini çirkeflikleriyle kamufle etmeye çalışanlar bilmelidirler ki bir yanağına tokat atana öbür yanağını uzatmak Hristiyanca bir tavırdır, Müslümanlıkta esas olan kısastır. Merdivenşiir egosunu değil Türk şiirini dert eden her şairi baş tacı edecek bir duruşun dergisi olmuştur hep. Aksi halde bu kadar farklı düşünce ve şiir anlayışındaki şaire kürsüsünü açması beklenemezdi. Merdivenşiir koro halinde şarkı söyleyenlerin değil, bireysel zenginlikleriyle bir yandan kendi enstrümanlarını çalarken öte yandan Türk şiirinin büyük senfonisine notalarını katma endişesi taşıyanların dergisidir.

Kuduz Aşısı, sanırım bu derdin ağırlığından sessiz sedasız geçiştirilmek istendi...

Sükutun çeşitlerinden biridir örtmek. Ancak zaman öyle bir yargıçtır ki yalnız yalancı şahitleri değil, hakikata tanıklık etmekten korkanları da mahkum eder ve örtülmeye çalışılanı daha belirgin bir biçimde ortaya çıkarır. Merdivenşiir arı kovanına çomak soksaydı “Kuduz Aşısı” yine de böyle bir sessizlikle karşılanmayacaktı. Nihayetinde balları vardır arıların, at sineği gibi yapışmazlar sessizliklerine. Demek ki çomak tekerleklere sokulmuştur. Araba sevdasına düşmüş karikatür sürücüler, atlarını ne kadar kırbaçlarlarsa kırbaçlasınlar mesafe alamadıklarını görüp, genetik ve ruhsal yapılarındaki dengeyi kaybetmişlerdir. İşte Kuduz Aşısı tam da bu vadinin şiiridir.

Şiir ortamından hoşnutsuzluğunuzu biliyorum. Görünüşte herkes hoşnutsuz.Peki ama neden gitgide irtifa kaybediyoruz?

“Düşüyoruz!”demek istiyorsunuz. Zira irtifa kaybetmek, inmeye yönelik bilinçli bir tercih değilse düşmektir. İşin tuhaf tarafı düşenler yükselmiş de düşmüş değiller. Düşüklüğün müşterisini oluşturduklarından dolayı arz ettiklerinin utancını taşımıyorlar. Elbette seviye kaybının tek sorumlusu değil bu güruh. Bir de iyi niyetli kifayetsizler var. Pörsümüş imgelerle, yapay duyarlıklarla, arabesk renklerle boyadıkları şiirleriyle hâlâ birçok dergide kendilerine yer açabiliyorlar. Kimi editörler türlü kaygılarla (çıkar, güç, hatır, yaş, ) bu tâifeye bile bile göz yumuyorlar. Hatta kadrolu şairleri oldukları takdirde arkalarında durmakta bile bir beis görmüyorlar. Garip bir alış veriş niyetiyle “şiir ortamı”nı “şiir piyasası”na döndürüyorlar. Halbuki, yükselmek ve yükseltmek için yüksek niyetler taşımak gerek. Şiirin yeri dağ başlarıdır bataklıklar değil. Ne diyor Shakespeare: “Gözlerin yok mu senin? Nasıl inebilirsin/ O yüce dağ başından bu bataklığa!”

Kuduz Aşısı adı çok önceden konmuştu sanırım. Kitabın kendi içinde adeta tek bir şiirmiş gibi bir kurgusu var. Üstelik kitabın içinde “Kuduz Aşısı” adlı bir şiir yok. Neden “Kuduz Aşısı” başlığı altında toplandı bu şiirler?

Öncelikle Kuduz Aşısı isminden yola çıkalım. Körün Parmak Uçları'nın yayınlanmasının akabinde yapılan bir röportajda bundan sonraki şiir kitabımın adını ilan etmiştim: “Kuduz Aşısı” Yıl 1998'di, Sirkeci'den Kadıköy'e giden bir vapurda “Neden Kuduz Aşısı” diyen bir arkadaşıma: “ Öyle bir zamanda yaşıyoruz ki, kalemimizin mürekkep haznesine taş doldurarak yazmalıyız. Her şey ama her şey ısırıyor ya da dişlerini gösteriyor.” demiştim. İnsan dişlerinin köpek dişleriyle yer değiştirdiğini görüp kırılgan şiirler yazmanın şair sorumluluğuyla bağdaşmayacağını düşünmeye başlamıştım çünkü. Dahası insanın bu kudurganlığını denizlere, ırmaklara, dağlara, yani tabiata bulaştırdığını, bu yüzden her şeyin ama her şeyin diş çıkardığını, ancak bu dişlerin süt dişleri değil, it dişleri olduğunu tahayyül etmeye başlamıştım. Öte yandan kıskançlığın, kinin, şehvetin yalanın, aşkın ve kibrin dişlerini hiç bu kadar derine saplamadığını görüyordum dehşetle. İşte bu bakış açısıyla Kuduz Aşısı, bağımsız şiirlerden oluşmasına rağmen, kuduzun belirtilerini imgelem âlemine farklı renklerle taşıdı. Modern hayatın huzursuzluk, hırçınlık, tedirginlik gibi göstergelerinin kuduzun ilk belirtileri olmasından hareketle hem bu dokularla hem de kuduzun daha sonraki belirtileri olan ruhsal çöküntü, felç, duyu bozuklukları, nefes darlığı, çırpınma nöbetleri ve nihayet su korkusu yani hidrofobiyle yoğurdum şiirimi. Bütünlüğü sağlayan maya budur.

Kuduz Aşısı'nı: “vınlayan ok ”, “körpe kılıç”, “ve kıpır kıpır” diye üç bölüme ayırmışsınız. Vınlayan ok bölümündeki Hidrofobi, Keskin Nişancı şiirlerinde korku, ölüm, cinayet imgeleri derinlik kazanmış. Körpe Kılıç bölümündeki: “makas, neşter, çiçek ve pudra/ kartopu eldivenleriyle iz bırakmadan/ makas, neşter, çiçek ve pudra” (Diktatörler ve Çocuklar), “yüzgeçlerini gösteriyor hep köpek balıkları/ hep harman, hep kan, hep buğday, hep et (Can Havli)”, “beyin ölümü gerçekleşmiş diline müşteri yok” (Köpek Dili) dizelerindeyse, yine sanki bilinç altında geniş bir alan kaplayan cinayet, korku gibi idealar işlenmiş. Sizce yanılıyor muyum?

Neyi simgelemekte bahsi geçen bilinçaltı?

Aşı, mikropların zayıflatılmış, hastalık yapacak gücünü kaybetmiş halidir. Yani aşı mikrobun ta kendisidir. Kuduz Aşısı, trajediyi hakikatin dehşetini hayalle azaltarak zerk ediyor insan şuuruna. İnsanların kişisel tarihleri bir araya gelerek insanlık tarihini meydana getiriyorsa, bireyi koruyacak bağışıklık sisteminin insanlığın kurtuluşu için de geçerli olduğunu düşünmek mümkündür. Demek ki, ruhun da üzerine düşmüş yabancı gölgeleri kuşatıp onları etkisizleştirecek ya da yok edecek bir bağışıklık sistemine ihtiyacı var!

Bana göre son yıllarda klasik manada şiir tadı aldığımız birçok şiir var “Kuduz Aşısı”nın içinde. Tek tek saymak yerine şunu sormalıyım diye düşünüyorum. Bu şiirler sizde nasıl oluşuyor. İmgelerin birbiri ile bağı okur açısından oldukça kapalı kalıyor. Bir anahtar var mı?.. Ya da böyle bir soruya müsaade yok mu?.

Anahtarı saklamadım. Üstelik şiirlerin üzerine koydum. Kuduz aşısındaki şiirlerin isimleri o şiirlerin anahtarlarıdır aynı zamanda. Şiirin oluşumunda başat bir rol üstlenen bu sözcüklerin, o şiirlerin tahlilinde anahtar görevi yapabileceklerini söyleyebilirim. Fakat şunu da söylemek durumundayım ki şiirin ana kapısından girilse bile okuru bekleyen başka kapılar var. Bir evin dış kapısı ve odalarının kapıları gibi. Bu kapılardan bazıları açık, bazıları aralık, bazıları kapalı, bazıları ise kilitli... Çağrışım ve algı zenginliğine göre okurlar bu şiirlerden farklı tatlar alacaktır. Aslında şiirimi anlatmak gibi bir derdim yok. Şiirin böyle bir derdi yok aslında. Zaten dikkatli bir bakış imgeler arasındaki gizli teyelleri keşfedebilir. Çağrışımların daldan dala atlayıp bir orman yangını gibi şiiri nasıl kuşattığını dehşetle seyreder. Şiiri sarhoşlukla akıl arasında aradığımı söylemiştim. İmgeler arasındaki bağlara, aklın ve esrikliğin şiirimde nasıl bir denge oluşturduğunu anlatarak açıklık getirmek isterim. Mesela, “Pencere Sen Aç Beni” şiiri mimari öğeler üzerine kurulmuş bir şiirdir. “Asma taşıyıcılar”, “çok eğrili kabuklar”, “ağlar”, “kemerler”, “perdeler”, “katlanmış plaklar”, “makaslar” bir binada ağırlığı taşıyan öğelerdir. Şair bu öğeleri kullandıktan sonra “Ne ağır gökyüzü!” diyor. Öte yandan bu kelimelerin çağrışımlarından faydalanarak yangını başka alanlara sıçratıyor. Mesela bu inşaat terimleri okurun zihninde bambaşka resimler çiziyor. “Asma taşıyıcılar” belki de üzüm taşıyan kadınları, “çok eğrili kabuklar” deniz kabuklarını, “ağlar” balık ağlarını, “kemerler” belleri, “katlanmış plaklar”, kırık plakları, “makaslar”, bildiğimiz terzi makaslarını çağrıştırıyor. Böylece şiir içinde şiir oluşuyor. Tabiî her şiirime uygulanacak bir şablon değil bu. Şiirin şablonlarla işi yoktur. Daha fazlasını söylemek istemiyorum.

Kuduz Aşısı'nın ilk bölümü –vınlayan ok- : “kim dinliyorsa sırtımı kabzalara değiyor kulağı / Hiç duymadığı sesler duyuyor/ yüzünden belli/yüzünden belli anlamadığı” ile başlıyor. Son kısım ise -ve kıpır kıpır- : “ sonları kaldırıyorum her şey sürecek/ mi yoksa geldi mi şiirin sonu / Selamlayın melekleri yerlere kadar / kahrın galasıdır bu !” dizeleriyle son buluyor. Sizin açınızdan nedir kahrın galası? Sanırım gene şiir alanına biraz müdahale oldu bu...

Nefesinizi stetoskopla değil çıplak kulakla dinleyenler sırtınızdaki kabzalarla irkiliyor ve duydukları seslere bir anlam veremiyorlarsa “son”un olmadığına, her şeyin süreceğine de bir anlam veremeyeceklerdir. Kahrın galasına gelince, susmama izin verin. Sorularınıza teşekkür ederken melekleri yeniden selamlıyorum.

MERDİVENŞİİR

MAYIS-AĞUSTOS 2007

Sayı 13-14

BOĞANIN GÖLGESİ KAPAĞA DÜŞTÜ

Röportajı Yapan: Nuriye Akman

Yangın Merdiveni'nin yazarı Ural'a göre; okur, kırmızı pelerini göstermeseydi boğa boynuzunu uzatmayacaktı.

Bugünlerde hangi dala el atsanız kırılıyorsa, bütün kavramlarınızın içi boşaldıysa, canınız sıkılıyor ve kaçmak istiyorsanız, kaçışınıza hiç değilse bir kitabın sıcaklığı eşlik etsin istiyorsanız, kısa, vurucu, uçuk, sarsıcı hikayeler seviyorsanız, gerçeğin öte yakasına geçmeye hazırsanız, Ali Ural'ın Şule yayınlarından çıkan Yangın Merdiveni'ne koşabilirsiniz.

¦ Bir gün kaçmak istiyordum. Neyden ve nereye; bilmiyordum. Bir rafta, hangisiydi unuttum, Yangın Merdiveni'ni gördüm. Kül olmadan ineyim şu merdivenden dedim. Kitap bitti. İnmeye çalışırken, basamakları çıktığımı gördüm. Aldattınız beni. Selamete çıkacakken, yangınların ortasına ittiniz.

Hayat da böyle değil midir? Su, dondurucu buza, sürükleyici sele ya da yakıcı buhara dönüşmez mi? Kaçmak her zaman kurtuluş olmayabilir. Hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığı bir dünyanın öyküleri, can yakıyorlarsa sahiciler demektir. Galiba yazar biraz da hırpalamak istiyor okurunu. İğnelerini sinir uçlarına batırıyor ki, alışkanlıkların uyuşturduğu duyuları harekete geçsin. Tanpınar'ın Huzur romanında şöyle bir cümle geçiyor. Hakikatte bir şafak diye baktığın şey, bir yangındır.

¦ Onun için mi öykülerinize “Kaçış hikayeleri” diyorsunuz?

Kaçık hikayeleri, çünkü kaçıyoruz sürekli. Okumayı öğrenirken ilk karşılaştığımız cümlelerden biri, “Ali koş”tur. Sonra “Nasılsın?” sorusuna “Koşturuyorum” diye cevap verilir. Kaçabilmek için çoğu zaman koşmak gerekiyor ama her zaman koşarak kaçılmıyor.

¦ Ya nasıl kaçılıyor?

İnsan konuşarak ya da susarak görerek ya da görmezlikten gelerek, gülerek ya da ağlayarak, uyuyarak ya da uyutarak kaçabilir.

¦ Siz nelerden kaçıyorsunuz?

Eğer kimlerden ve nelerden kaçtığımızı ciddi bir şekilde düşünebilseydik, elimizde uzun listeler oluşurdu. Hem kaçıp, hem yerimizde duruyoruz galiba. Yani kaçtığımızın farkında değiliz ya da itiraf etmek istemiyoruz. Elde ettikleriyle elde edemedikleri arasında sıkışıp kalan insan, farkında olsun ya da olmasın bir yerlere kaçıyor. Kimi işyerine, kimi evine, kimi sevgilisine. Sorumluluktan, alışmaktan, düşünmekten, hayattan… Belki ben de hikayelerime kaçıyorum.

¦ Ben size nelerden kaçıyorsunuz diye sordum, siz nereye kaçtığınızı söylediniz.

Doğru. Bu da bir kaçış işte.

¦ Yangın Merdiveni'niz bir film fragmanı gibi. “Basamakları inerken, bütün sonlara hazır olun!” uyarısıyla başlıyor. Hangi sonlara?

Yangından acil çıkış yapacağınızı sandığınız merdivenin aslında sizi yangının tam da göbeğine götürdüğünü söylememiş miydiniz? Karşıdan karşıya geçirmek istediği körün elini, caddenin tam da ortasında bırakıp kaybolan biri yanıbaşımızda gazetesini okuyor olamaz mı? Lezzetli mantarların hangi cinayetleri planladığını kim kestirebilir. Usturasıyla ağır ağır sakalınızı alan berberinizin, az sonra boğazınızı kesmeyeceğinden nasıl emin olabilirsiniz? Hangi sonlara mı? Bütün sonlara!

¦ Bakın öykülerinizdeki gibi germeye başladınız. Nasıl bir son planlıyorsunuz? Hem bütün sonlara hazır olun diye uyarıp, hem de öykülerin sonunda okurun canını yakmak biraz ayıp olmuyor mu?

İşlevlerini yerine getiremeyecek kadar tahrip olmuş bir sinir sistemi, insan için büyük bir tehlikedir. Acı duymamak, ancak hastalar için bir kazanç sayılabilir. Çıkarlarının zarar görmesi dışında hiçbir şeyin canını yakmadığı duyarsız insanlara dönüştük. Acı duymamak insanın aleyhine olmamalı. Hissetmeyerek sorumluluktan kurtulmuş olmazsınız. Boğanın mı, matadorun mu daha tehlikeli olduğunu ayırt etmemizi engelleyecek bir sinir sistemi iflas etmiş demektir.

¦ Kitabınızda yer alan 25 hikayeden bazılarının isimleri şöyle: Barkod, Kontör, Sanal Bebek, Nöbetçi Eczane, Radyo, Yirminci Kat, Dublör, Ambülans, Orkestra… Kent yaşamından parçalar alıp biyopsiye mi gönderiyorsunuz?

Belki de… Her öykücü yaşadığı çağın sağlıksız dokusunu kurcalayıp gelecek zamanlara o çağın izlerini taşır. Aslında çılgınlaşan insan hayatının hikayeleri bunlar. Hipermarketlerde nefes nefese koşarken kendinin metaya dönüştüğünü unutan, bu nedenle alışveriş arabası dolsa da hiçbir şey alamadan evine döndüğünü hisseden, telefon ya da bilet kontörleri tükenince susan ya da duraklarda kalan, yani yaşam kredisini sorumsuzca tüketen, ilaç aramak için nöbetçi eczaneleri dolaşan ama elindeki reçetede hiçbir şey yazmadığını göremeyen, çoğunlukla ilacın aslına değil, muadiline razı olan, gökdelenlerde yirmi kat çıktıktan sonra ansızın birinci katta olduğunu farkeden, varması gereken yere tam ulaştım dediği anda tekrar en başa döndüğünü farkeden, matruşkalara taş çıkartacak bir iç içelikle dublörleriyle beraber yaşayan insanların, yani bizim hikayelerimiz…

¦ Bu son tanımınız çok yorucu. Bu ülkede hakikaten yaşam insanlarda kimlik bölünmesi yaratıyor. Hepimizin içinde kendi dublörlerimiz oluşuyor. Hayatta kalabilmek için matruşkalarımız oluyor. Her bir işimizi bölünmüş hallerimizle yürütüyoruz. Demek bu his yüzünden siz bu hikayelerde kahraman isimleri koymadınız. Ahmet, Mehmet, Ayşe, Fatma gibi…

Bunun iki nedeni var. Birincisi okuru, hikayenin doğrudan içine çekip, hikayenin gizli kahramanı yapmak. İsimlerin çağrışımlarını aradan çıkartıp, okurla hikayeyi aynı teknede yoğurmak. İkincisi çok klişe bir tanımlamayla, “Globalleşen bir dünyanın” insanlarıyız biz. Kimliklerimizde o kadar tahrifat yapılmış ki isimlerimiz okunmuyor.

¦ Farklılıkların törpülenmesinin, insanları birbirine yaklaştıracağını düşünenlere karşı yanıt gibi kitabınız…

Tabii dengeyi sağlayan farklılıklardır. Yüzleri silinmiş insanlar birbirlerine ne anlatacaklar? Farklılık, birinin eksik bıraktığı yeri diğerinin doldurmasıdır. Bu yüzden daireler dişliler haline geldiğinde birbirlerini döndürürler.

¦ Hikayelerinizde yer isimleri ve tarihler de yok?

Tarihleri okur atsın. Yerlere gelince, bu hikayeler dünyada geçiyor. İstiyorum ki yalnız kendi ülkemin insanlarına değil, dünyanın neresinde olursa olsun, aynı tünelden geçenlere de ulaşsın.

¦ Özetle okura çok fazla yükleniyorsunuz…

Okurumla el ele yürüdüğümü söylemiştim. Bazen yankı, asıl sesten daha etkilidir.

¦ Kitabın arka kapağında “Yangından arta kalanlara korkmadan bakabilenler için..” yazıyor. Demek, kalbi sağlam okurlar arıyorsunuz. Belki kendi kaçışınız için suç ortağı lazım size…

Evet, bu gerilime dayanacak kalbi sağlam okurlar arıyorum… Suç ortağı… Okurumla aynı kelepçenin iki ucunda olmak… Evet bunu istiyorum zaten…

¦ Kitabın arka kapağında yangından neler arta kalıyor?

Benim için öyküler… Ya sizin için?

21 OCAK 2001

SABAH GAZETESİ

SINIRIN OLDUĞU YERDE ŞİİR OLMAZ!
(Röportaj: Abdullah Akan-Birdal Akar)

SINIRIN OLDUĞU YERDE ŞİİR OLMAZ! VAHŞİ ATTIR ŞİİR SÜTÇÜ BEYGİRİ DEĞİL!

Dursun Kabaktepe'nin Röportajı

Yazar Ali Ural: "Bütün sözlükler tek kelimedir."

Yazar ve şair Ali Ural, “Bir kelime olmasaydı, hiçbir kelime olmayacaktı. Bir kelimeyi anlayabilsek, bütün kelimeleri anlayabilecektik.” diyerek çıktığı yolda insanlığın ihtiyacı olan " Tek Kelimelik Sözlük"ü yazdı. Denemesine, “Her şey vardı, hiçbir şeyin adı yoktu. Kelimelerini arıyordu kâinat, sesini.” cümlesiyle başlayan Yazar Ural, bizi insanlık tarihinin başlangıcına götürerek Allah (c.c.)'nün ilk insan ve peygamberimiz olan Hz. Âdem'e kelimeleri nasıl öğrettiğini hatırlatıyor:

“Kaplasın melekler semayı, beşeri emsin toprak, Âdem'den başka insan kalmasın. Ve isimleri öğretsin Allah ona: Hava, su, ateş, toprak ve ne varsa içlerinde. Mushaf çıkarılsın mahfazasından. Melekleri kıskandıran kelimeleriyle insan: Âdem'e isimlerin tümünü öğretti, sonra onları meleklere sunup: ‘Haydi, doğru iseniz onların isimlerini bana söyleyin.' dedi. Dediler ki: ‘Sen yücesin (ya Rab); bizim senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz sen bilensin, hâkimsin. (Her şeyin içyüzünü bilen, her şeyi yerli yerince yapansın). (Bakara, 31–32)”

Ali Ural, ad, adalet, aşk, cömertlik, gıybet, güzellik, hayal, imtihan, kibir, lanet, makam, para, sır, tövbe, uyku, yalan, zafer vb. gibi elli kelimeyi tek bir kelime ışında okuyucusuna anlatarak bizi düşünmeye davet ediyor: “Her şeyin adı var şimdi fakat hiçbir şey yok ortada. Olmadığımız kişi olduğumuzu söylüyor herkes.”

“Biz, o kelimeler miyiz?”

Biz de Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi Başkanı ve Zaman gazetesi köşe yazarı Ali Ural'la Şule Yayınları'ndan çıkan “Tek Kelimelik Sözlük” isimli deneme kitabını, neleri anlatmayı amaçladığını, Mevlana ile ilgili kitap düşüncesini ve yazar olmak isteyenlerin neler yapması gerektiğini konuştuk.

BÜTÜN SÖZLÜKLER TEK KELİMELİDİR

Neden Tek Kelimelik Sözlük? Bir bütün sayıların kalbidir. Biri anlayan bütün sayıları anlar. Bütün kapıları aynı anahtar açıyorsa binlerce anahtar suya düşmüştür. Bütün pencereler aynı göğe açılıyorsa binlerce pencere göğe çıkmıştır. Bütün kelimelerin yolu tek bir kelimeyle kesişiyorsa, bütün sözlükler tek kelimelidir.

Bu kitap nasıl okunmalı? Bu kitap okunmamalı, bu kitap düşünülmeli. Okuma, düşünmeyle yan yana yürümüyorsa okuma! Dingin zamanlarda okunmalı Tek Kelimelik Sözlük, uyumadan önce değil. Okumaktan amaç uyanmaktır, uyumak değil. Kurgu dikkatle takip edilmeli. Çağrışımlar dikkatle izlenmeli. Bir metnin şiir, hikâye ve deneme arasında nasıl bir saat sarkacı gibi gidip geldiği fark edilmeli. Bu kitabı okurken aynı sayfayı birden fazla okurken bulursanız kendinizi, işler yolunda demektir.

“Her şey vardı ve hiçbir şeyin adı yoktu.” diyerek başlayıp kelimelerini arayan kâinatı anlattınız. Sonunda da “Her şeyin adı var şimdi fakat hiçbir şey yok ortada.” diyerek kaybettiğimiz değerleri sorguluyorsunuz. Bunu açıklar mısınız?
Kelimeler bağıştır. Allah'ın Âdem'e bağışı. Kelimeler rütbesidir insanın, ilâhidir çünkü. Fakat insan her şeyin adını bilse de hiçbir şeyi çağıramıyor. Çağırılamayan her şey varla yok arasında. Eşyanın hakikati bilinmeden kullanılan her kelime rütbesini söküyor insanın. Yücelecekken alçalıyor. Güç kazanacakken acze düşüyor.

DERDİM; İNSAN RUHUNA NÜFUS ETMEK

A'dan Z'ye kadar, ad ile başlayıp, aşk, cömertlik, dua, gıybet, imtihan, korku, kibir, para, tevazu, tövbe,  zafer vb. gibi kelimeleri anlatarak insanın içinde bulunduğu ruh hallerini tek bir kelimeyi esas alarak yazdınız. Bu ruh halleri nasıl anlaşılmalı?
Her kelime bir mihenk taşı insan hallerimizi sınayan. O kelimeye gerçek anlamda muhatap olabilsek gerçek değerimiz de ortaya çıkacak. Tek Kelimelik Sözlük'ün bütün kelimeleri o bir kelimenin aşkına arınmaya çağırıyor bizi. Tövbenin ne kadar tövbe zaferin ne kadar zafer olduğu bu arınmadan sonra belli olacak.

Kelimelerin etimolojik anlamlarını anlatırken Kur'an'dan ayetler, hadisler, İslam kültüründen örnekler ve dünya edebiyatının önemli isimlerinden alıntılar yaparak kurgulamışsınız. Bu yazın üslubu ile neyi amaçladınız?
Derdim şu kelimenin kökü şuradan geliyor, demek değil. Birinin ak dediğine diğeri kara dese de kök bilgileri etimoloji sözlüklerinde var zaten. Benim derdim çağrışımların yardımıyla insan ruhuna nüfuz etmeye çalışmak. Kelimelerin insani olanla temas ettiğinde insani, ilâhi olanla temas ettiğinde ilâhi olduğunu gördüğümde, suyun neden içine konulduğu kabın rengini aldığını daha iyi anladım. Yani kaynağı kadar kaynadığı yer de önemli kelimelerin. Edebiyatçılarla kelimelerin ilişkisi de ayrı bir macera. Tekmili birden Tek Kelimelik Sözlük'te.

KENDİMİ HESABA ÇEKMEYE ÇALIŞIYORUM

Denemelerinizde okurun önüne bir terazi koyup kendilerini tartma imkânı mı sunmak istediniz?
Kimseyi tartmaya niyetim yok. Birkaç bozukluğa talip değilim. Ben kendimi hesaba çekmeye çalışıyorum. Yazdıklarımda kendini bulacak, sorgulayacak insanlar. Çünkü “ben” demek insan demektir. Montaigne de kendini yazdı. Fakat herkes kendini buldu o metinlerde. Terazinin iki kefesi var. Ağırlığı olmayan tartamaz. Deneme türünün sırrı budur.

Sözlük çalışması teknik bir çağrışıma sahip değil mi? Bir şairle yan yana düşünüldüğünde Ali Ural'ı böyle bir çalışmaya sevk eden ne oldu?
Sözlük kadar şaire yakışan bir kitap yoktur. Zira sözlükler cephaneliğidir şairlerin. Başka insanlar raflarında bekletirken, şairler haşır neşirdir sözlüklerle. Onlar sözlüğü ihtiyaç halinde kullanmazlar, bizzat sözlüğe ihtiyaç duyarlar. Şimdi benim kitabımın adı sözlük olsa da sözlükten farklı bir işlevi var. Edebiyatın gücünü sözcüklerin diriltilmesi için seferber ediyor. Böylece borcunu ödemeye çalışıyor kelimelere. Her şairin kelimelere borcu vardır.

Bir senedir kelimelerin kökenleri ve farklı anlamlarıyla yoğun bir şekilde uğraşıyorsunuz. Kelimelere baktığınız bu bakış açısıyla hayata ve insanlara da bakmayı öğrendiniz mi? Tek kelimelik sözlük sizi nereye götürdü?
Kelimeler beni Tek Kelimelik Sözlük'e götürmüştü. Tek Kelimelik Sözlük de beni tekrar kelimelere götürüyor. İkinci cilt için çalışmalara başladım. Yeni kelimelerle vakit geçiriyorum. Bakış açıma nasıl mı yansıyor. Gözlerimin rengini değiştirerek. Lens kullanmıyorum. Her şey gerçek. Kelimelerle beraber diriliyor her şey.

DENEME KİTAPLARIM GİZLİ ÖYKÜLER TAŞIR

Yangın Merdiveni isimli öykü kitabınızda düşünmekten, hayattan, sorumluluktan ve alışkanlıklarından kaçan isimsiz ve mekânsız insanları yazdınız. Sonrasında size ne oldu da öykü yazmaktan kaçtınız? Bunu anlatır mısınız?
Öykü yazmadığımı kim söylemiş! Deneme kitaplarım gizli öyküler taşır içinde. Hem biliyorsunuz “Yangın Merdiveni” adlı hikâye kitabımın alt başlığı “Kaçış Hikayeleri”dir.

Son üç kitabınız gazete yazılarınızın derlemesi. Ali Ural bize kaçmayı veya başka bir eylemi yapmayı ne zaman yeniden öğretecek?
Aslolan metnin nerede yayınlandığı değil ne olduğudur. Ahmet Haşim'in hayranlıkla okuduğumuz denemelerinin çoğu devrin gazetelerinde yayınlanmıştır ilkin. Ben günü kurtaran, gündemle alakalı yazılardan kaçıyorum özellikle. Bu kaçış gerçekleştiğine göre sırayı diğer kaçışlar alabilir.

‘AŞK'I ÖNYARGIYLA DEĞİL, SEVGİYLE OKUYACAĞIM

Mevlana ile ilgili bir roman yazacağınızı söyleyerek tarih vermiştiniz iki yıl önce? Kitabınız ne zaman çıkacak?
Tanpınar'ın bir dizesiyle cevaplayım sorunuzu: “Ne içindeyim zamanın ne de büsbütün dışında!”

Kitabın kurgusu ve yazım üslubu hakkında biraz ipucu verebilir misiniz?
Hayır veremem. İpin ucu iptir.

Mevlana ile ilgili yazılan kitaplarda sizce nelere dikkat edilmeli?
Kendimize dikkat etsek yeter.

Elif Şafak'ın Aşk kitabı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz okumaya fırsat bulamadım ‘Aşk'ı. Rilke, “Sanat eserlerine ancak sevgi ile yaklaşılabilir,”diyor.  Önyargıyla değil, sevgiyle okuyacağım.

Mevlana'nın romanını yazabilmek için nasıl bir çalışma yaptınız?
Herkesin okuduklarını ben de okuyorum. Bakalım benim aynama neler düşecek? Bir de roman yok ortada henüz. Bitmiş gibi konuşmamalı.

O zaman bu konuyu son bir soru ile kapatalım. Mevlana'nın eserlerini okuyanlar olaylara onun penceresinden bakabiliyor mu?
Okumanın pek çok mucizesi içinde söylediğiniz yok. Size bir fıkra anlatayım. Akıl hastanesinde deliler duvardaki bir çivi yarasına sırayla gözlerini dayayıp bakıyorlarmış. Doktor da sıraya girip hastaların yaptığını yapmış. Ancak “Bir şey göremedim!” diye serzenişte bulunmayı da ihmal etmemiş. Ne deseler beğenirsiniz hastalar. “Biz senelerdir bir şey göremiyoruz o delikten. Sen bir seferde göreceğini mi sandın!”

KİTAPLARIMI AYIRMAM YAKIŞIK ALMAZ

‘Ustalık eserim' diyerek ayrı bir yere koyduğunuz kitabınız var mı?
Kitaplar yazarın çocuklarıdır. İnsanın çocuklarını ayırt etmesi de övmesi de yakışık almaz. Fakat kitaplarınızdan sizi en çok seven hangisidir, diye yineleyebilirsiniz soruyu ve bende sorunuzu kitaplarıma yöneltirim.

Kitaplarınızda kullandığınız isimlerin çağrışımlarını birkaç cümlede kısaca anlatır mısınız?

Körün Parmak Uçları (Şiir)
Soyutlama. Azın çoğu doğurtması. Etkileri azaltarak gücü artırma. Aşk. Bir körün parmak uçları kadar hassasına az rastlanır kalbin.

Posta Kutusundaki Mızıka (Deneme)
Mızıkayla mektubun ortaklığına hayret etmeyin. İkisi de sade, içten ve etkili. Mızıkaya dudak, zarfa dil değiyor. Mektup can çekişiyordu, öldü. Mızıka sur. Çalınsa dirilecek mektup.

Yangın Merdiveni (Öykü)
Yangının dışına değil yangının içine iniyor basamaklar. Kurtulmak isteyen kim!

Makyaj yapan ölüler (Deneme)
Bir ölüyü aynanın karşısında dudaklarına ruj sürerken gördünüz mü? Ben gördüm.

Resimde görünmeyen (Deneme)
 Her fotoğrafa dikkatle bak, oradasın! Göremedin mi? O halde çık kareden ve koş aynaya! Yine mi göremedin! O vakit kır aynayı ve ‘Resimde Görünmeyen'i oku.

Kuduz Aşısı (Şiir)
Köpek kaynıyor sokaklar. Kaynayan taşlar aç çocukları avutmuyor. Çünkü Ömer yok ortada.

Güneşimin Önünden Çekil (Deneme)
Çekil fakat gölgeni bırakma! Joker hakkını Diyojen'den yardım alarak kullanabilirsin. Ancak fıçıdan çıkarman kolay değil onu.

Satranç oynayan Derviş (Deneme)
Her taş kıymetlidir astapadada alırsa yerini.

YAZAR OLMAK MI İSTİYORSUNUZ, YAZIN

Aynı zamanda yazarlık dersleri veriyorsunuz. Genç yazar adaylarına ve kitap okumaktan hoşlananlara bu konular hakkında kısa bilgiler verir misiniz? Kitap nasıl okunmalı?
Horatius, “Yazar olmak mı istiyorsunuz, yazın,”diyor. “Okumak mı istiyorsunuz, okuyun,”diyerek izinden gidebiliriz onun. Okurmuş gibi yapmaz gerçekten okursak, yazarmış gibi yapmaz gerçekten yazarız.

Kitap alırken nelere dikkat etmeliyiz?
Telifse yazarı kim? Çeviriyse çevirmen kim? Kitap zamana direnebilmiş mi? Yayınevinin paradan başka bir ölçüsü var mı? Estetik ve kültürel irtifası nerede seyrediyor? Dili ve kurgusu nasıl?

Yazı yazarken nelere dikkat edilmeli?
Trafik lambalarına.

Yazmaya nereden başlamalıyız?
Okumaktan.

( www.moralhaber.net )